Η περιοχή κατοικείται από τα προϊστορικά χρόνια, χρονολογείται 897π.Χ. Ένα αρχαϊκό κιονόκρανο ιωνικού ρυθμού στην βάση του δεσποτικού Θρόνου στον ναό της Αγ. Παρασκευής, μια επιτύμβια αρχαία στήλη στην είσοδο του ναού του Αγ. Νικολάου κ.α. αρχαία μαρτυρούν ότι εδώ ήκμασε η αρχαία Ανθεμούς. Η αρχαία πόλη εντοπίστηκε στη Θέση όπου βρίσκεται το ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής, ΝΔ. της Γαλάτιστας. Στην κοσμοϊστορική εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου άντρες από την Ανθεμούντα αποτελούσαν ιδιαίτερη μονάδα, την ‘Ανθεμουσίαν ίλην».

Το 1821, μετά τη σύγκρουση των επαναστατών της Χαλκιδικής στο γειτονικό Γαλαρινό, οι Τούρκοι έκαψαν την Γαλάτιστα και οι κάτοικοί της διασκορπίστηκαν σε κρησφύγετα των γειτονικών βουνών κ.α. μέρη ψάχνοντας ένα ασφαλές μέρος για να κρυφτούν.

istorikastoixeia_anthemousΟ σημερινός παραδοσιακός οικισμός αναγεννήθηκε μετά τον χαλασμό του 1821. Στα χρόνια εκείνα χρονολογούνται και οι εντυπωσιακά πολλοί ναοί της Γαλάτιστας χτισμένοι σε θέσεις προγενέστερων και κοσμημένοι με έργα ονομαστών αγιογράφων του χωριού, οι οποίοι άφησαν σημαντικές τοιχογραφίες κ.α. έργα σε πολλούς ναούς της Χαλκιδικής και του Άγιον Όρος. Ο ναός του Αγ. Γεωργίου χτίστηκε το 1813, ο Αγ. Δημήτριος το 1830, η Παναγία, και ο Αγ. Ιωάννης Πρόδρομος το 1835,οπότε ανακαινίστηκε και η Αγία Παρασκευή, ο Αγ. Νικόλαος το 1842. Τα ξωκλήσια του χωριού διάσπαρτα στον κάμπο αγγίζουν τα 100.

Η Γαλάτιστα είναι κωμόπολη χτισμένη στις πλαγιές του Ομβριανού, βρίσκεται σε απόσταση  39 χιλιομέτρων από την Θεσσαλονίκη και 28 χιλιομέτρωνβορειοδυτικά του Πολυγύρου. Έχει 3.510 κατοίκους, σύμφωνα με την πληθυσμιακή απογραφή του 2010.

Σύμφωνα με την εκδοχή του επισκόπου Ιωακείμ Αρδαμερίου (1918) «η Γαλάτιστα» πήρε το όνομα από τον Πύργο της, που κτίστηκε από τους Ενετούς και χρησίμευσε σαν παρατηρητήριο για τους συνοικισμούς, που ήταν εγκατεσπαρμένοι στον κάμπο. Ίσως όμως να χρησίμευε και σαν φυλακή για τους εξόριστους καταδίκους του Γαλατά. Άλλη παράδοση λέει, πως στον Πύργο έμεινε εξόριστη η πριγκίπισσα του Βυζαντίου Γαλάτεια, αλλά αυτό δεν φαίνεται σωστό, γιατί ο Πύργος έχει τον ρυθμό και την αρχιτεκτονική της Ενετικής εποχής. Όπως όμως να έχει το πράγμα η Γαλάτιστα πήρε το όνομά της από τον Πύργο, μια και κτίστηκε μετά απ’ αυτόν. Πότε κτίστηκε η Γαλάτιστα δεν ξέρουμε. Η παλιότερη μαρτυρία που σχετίζεται με την Γαλάτιστα βρίσκεται σε ένα έγγραφο του αρχείου της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους, που εκδόθηκε στις 14 Μαρτίου 897. Ο Πύργος της Γαλάτιστας μοιάζει με του πύργους των Βρασνών, του Αγίου Βασιλείου Λαγκαδά, του Αγίου Βασιλείου Χιλιανδραρίου, του μετοχίου Πυργούδια στον Πρόβλακα και της Μονής Ρίλας (Βουλγαρία). Οι παλιοί Γαλατσάνοι λένε πως ο Πύργος ήταν ο προμαχώνας της Θεσσαλονίκης και χρησίμευσε σαν παρατηρητήριο και φρούριο. Με το φως έστελναν σήματα σε λόφους (ντούμπες) και προφυλαγόταν από τους εχθρούς τα χωριά που ήταν τότε στον κάμπο.

Αξιοθέατα – Αρχαιολογικοί Χώροιaksiotheata_arxaiologikoixwroi2_anthemous

aksiotheata_arxaiologikoixwroi_anthemousΗ Γαλάτιστα είναι ένα από τα παλαιότερα χωριά της Χαλκιδικής και έχει αρκετά αρχαιολογικά ευρήματα στον
κάμπο της, αλλά και μέσα στο χωριό. Στον Πύργο υπάρχουν εντοιχισμένα αρχιτεκτονικά μέλη Χριστιανικού ναού.

Στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, που είναι πλάι στον Πύργο, υπάρχει ένα ιωνικό κιονόκρανο που χρησιμοποιείται σαν βάση του δεσποτικού της θρόνου. Το κιονόκρανο αυτό είναι όμοιο με εκθέματα από το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
Οι βάσεις των κιόνων στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου είναι από αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη.
Στο βόρειο τοίχο της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου υπάρχει μια ρωμαϊκή επιτύμβια στήλη.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει για τον επισκέπτη η αρχιτεκτονική των παραδοσιακών μακεδονίτικων σπιτιών του χωριού,
σπίτια δίπατα, διαμπερή με εσωτερικό μπαλκόνι και προσανατολισμό προς τον κάμπο.
Πηγή: Δήμος Ανθεμούντος

0 0 0 0 0